BÌM BỊP TIẾNG KÊU THƯƠNG *Trần Bảo Định

“ Bìm bịp kêu nước lớn anh ơi
Buôn bán không lời chèo chống mỏi mê ” (ca dao).

BÌM BỊP TIẾNG KÊU THƯƠNG
*Trần Bảo Định
...
...
Tôi nhớ tiếng kêu thương của bìm bịp vì, nó chẳng vô tình bạc nghĩa xứ sở. Nó hoàn toàn đối nghịch với chim cu đất. Bởi, chim cu đất sẵn sàng bỏ ổ, bỏ con, bỏ lãnh địa, một khi nó ngửi mùi bất an đến bản thân!

Hồi nhỏ được ngoại nuông chìu, tôi thường nghịch phá nhất là rình chim bìm bịp tìm ổ để lấy trứng bắt con. Thiệt ra không dễ, bìm bịp tha mồi nuôi con không bao giờ bay thẳng đến ổ. Nó bay lủi vô bụi cây ngụy trang phía trước và nó lặng lẽ bay ngõ sau bụi cây nhằm đánh lừa đối phương. Đôi ba chập bay lủi như vậy, bìm bịp mới về ổ nuôi con.

Bìm bịp màu lông giống nhau ở trống và mái. Màu nâu chấm đen khi còn nhỏ. Lúc đủ lông đủ cánh, rời ổ ra riêng, đôi mắt đỏ au; đầu mỏ, cổ ngực và đuôi có màu đen lợt, thân và đôi cánh lông màu nâu sòng như chiếc áo nhà sư. Có lẽ vì vậy, người đời gọi bìm bịp là chim Thầy Chùa (?). Hình như có một sự tích về màu lông, về thân phận của nó do thiên hạ truyền miệng nhau. Tôi nhớ hoài lời ngoại nói:

- Bìm bịp, một loài chim cam chịu sống bìm, đồng nghĩa với bầm mà, bầm ở quê mình được hiểu ngầm là bầm dập! Dù vậy, nhưng chưa bịp ai, kể cả người bạn đời của nó!

Rồi những trưa hè buồn miệng, ngoại kiến giải:

- Người nhà quê hiểu nôm na, bìm có nghĩa sống “ăn nhờ ở đậu” an phận thủ thường, nhút nhát và không ác với đồng loại, không nham hiểm với láng giềng. Trời cho đôi cánh để bay xa, bay vào trời rộng như muôn loài chim khác, nó ngại ngùng quên sử dụng. Chỉ là, bay ngắn nếu không muốn nói, chuyền cây. Suốt đời sống bụi bờ, làm ổ bằng rơm cỏ trên cao và hỏng mặt đất. Đi đâu cũng có đôi có bạn, không đi lẻ vợ chồng. Nước lớn vợ gọi, chồng kêu!

Con mái lớn hơn trống, đuôi ngắn và lông màu lợt; trống đuôi dài và lông màu đậm. Bàn chân bốn ngón, mỗi ngón có móng và vuốt. Chân cặp ngắn cặp dài và trước sau đối xứng. Dẫu nó thuộc loại bìm bịp lớn hay nhỏ, thảy đều sống thủy chung với bạn tình mà nó đã ăn nằm, sinh con đẻ cái. Mỗi con trống hoặc mái, nó có riêng mùi đặc trưng. Và, mùi đặc trưng đó, giúp nó nhớ thương, ân ái, không phản bội nhau. Mùa xuân, dù bìm bịp sống chốn gò cao hay nơi bưng biền, mương rạch, nó rững mỡ qua tiếng kêu ‘Cu-ra-ua... Cua- ra-ua... vang vọng miền quê, ai nghe mà chẳng động lòng? Đầu hạ, bìm bịp đẻ. Đầu thu, cả vợ lẫn chồng cùng gánh vác việc nuôi con, nó chẳng ly thân ly dị bao giờ. Mái nhường miếng mồi ngon cho chồng cho con, nó nhịn ăn trong niềm vui của sự nhường. Tôi đã rình coi bữa ăn chiều sum hợp của “gia đình bìm bịp” ở đám biền thí thời bom đạn. Tôi nhớ mẹ, nhớ nhà và thèm về, ngay bây giờ nhưng, không thể. Bất chợt, tôi thốt lên câu hò ở quê nhà:

Phần thịt thì để cho chồng
Phần xương em gặm, phần lòng cho con

Nhà ngoại có khu vườn chạy ra bến sông, có cầu ao nằm dưới giàn mướp hoa vàng rực mỗi sớm mai. Chốn ấy là, giang sơn của bìm bịp. Nó yêu giang sơn của nó chẳng khác người yêu đất nước của mình. Mảnh đất nó đang sống là lãnh địa bất khả xâm phạm. Nó trở nên hung tợn và chiến đấu bảo vệ lãnh địa không sợ chết đối với kẻ xâm lấn.

Ngày xưa, ngoại nói đó là tập tính thuộc căn tính bìm bịp; đồng thời với phản xạ có điều kiện. Tôi hỏi, điều kiện gì hở ngoại? Ngoại rằng, sau mỗi lần đánh đuổi và chiến thắng kẻ thù, nó thích khen thưởng bằng thức ăn ngon. Vì vậy, con mái lúc nào cũng trữ mồi ngon tặng trống sau trận chiến.

Bìm bịp khắc tinh lũ rắn, kể cả rắn cực độc. Lãnh địa của bìm bịp, rắn không thể sống, kể cả sống sót! Mùi da thịt, mùi lông và phân của bìm bịp khiến rắn khớp đèn, mất hoàn toàn khả năng chiến đấu... thúc thủ quy hàng, nằm chờ bìm bịp đến gắp mang về ổ làm thức ăn dự trữ nuôi con!

Con tạo lá lay, bày trò: Bìm bịp diệt rắn. Rắn diệt chuột. Thế nên, chuột ngày đêm ngóng đợi bìm bịp lởn vởn gần hang ổ của mình như nắng hạn đợi mưa rào. Có mùi bìm bịp, rắn cụp đuôi không dám ho he, hó hé! Rắn sinh ra và lớn lên lột da sống đời nhưng, không có hang ổ! Hang ổ rắn, chính là hang ổ chuột bị rắn cưỡng chiếm với phương châm: Diệt chuột đoạt hang ổ!

Tôi trở về khu vườn nhà ngoại sau bao năm đi xa. Những đóa mai vàng bung nụ khoe cánh dưới nắng xuân, không gian im ắng như chờ tiếng gọi bạn tình: Cu-ra-ua... C...u...r...a...u...a.. của bìm bịp tự thuở nào. Tôi chỉ nghe tiếng lá rơi trên thềm nhà cũ. Cầu ao, bến nước, bãi biền... còn nằm trơ đó, bìm bịp thì “tuyệt chủng” rồi!

Chỉ một lời đồn thổi bá vơ, người săn đuổi và tận tuyệt giống nòi bìm bịp, ngâm rượu tráng dương bổ thận cho mình. Họ biết đâu rằng, chính họ đã giết chết tiếng kêu thương của một loài chim đáng sống!

TRẦN BẢO ĐỊNH

(Trích từ nguồn http://www.tapchisonghuong.com.vn/)

Xứ Thượng... BUÔN LÀNG Ê ĐÊ

Xứ Thượng...

BUÔN LÀNG Ê ĐÊ

Buôn làng là hình thức xã hội cao nhất của xã hội Ê Đê cổ truyền, đôi khi vì mục đích hoặc quyền lợi nào đó giữa các làng thì cũng sẽ liên minh, nhưng chỉ là tạm thời.

Buôn làng của người Ê Đê thường được dựng ở gần sông suối để tiện khai thác nguồn nước. Nhìn từ xa buôn làng họ giống như lưng con rùa. Các ngôi nhà sàn được xây dựng gần nhau để mọi người dễ hỗ trợ nhau khi có thú dữ hay kẻ thù tấn công.

Các buôn làng Ê Đê xưa ở cách xa nhau, gần cũng phải đi bộ mất nửa buổi, có buôn xa phải đi hết cả ngày đường. Người ở các buôn khác nhau, thường xuyên qua lại thăm nhau để uống rượu cần, dự lễ cưới, đám tang, bỏ mả, v.v. Nhìn chung, các buôn làng Ê Đê sống thân thiện, hoà hợp với nhau.

Trong buôn làng Ê Đê gồm các thành phần người như sau:
– Pô lăn là người đàn bà đại diện cho việc quản lý đất đai của dòng họ, buôn làng. Tuy nhiên, đó chỉ là hình thức. Thực chất chồng của người đàn bà ấy mới là người hành sự công việc. Pô lăn “hành sự” thường kiêm pô pin êa (chủ bến nước). Thực chất ông ta là chủ buôn làng.

Pô pin êa hướng dẫn dân làng thực hiện các nghi lễ chung của cộng đồng (cúng bến nước, cúng thần đất, dời buôn làng, v.v…), giải quyết các mâu thuẫn trong nội bộ buôn làng cũng như với các buôn làng khác. Bên cạnh chủ làng còn có một số già làng (khua knơng buôn) giúp việc quản lý đất đai, trông coi bến nước.

Chủ làng không phải do dân làng bầu ra, ai “thông thạo việc thần, thành thạo việc buôn”, gia đình giàu có thì được cộng đồng tôn sùng, công nhận. Nối nghiệp chủ làng là người chồng nào tài giỏi nhất trong số những người chồng của các con gái ông ta.

– Pô phat kdi (thầy xử kiện) lo việc hoà giải các mâu thuẫn, xích mích giữa các thành viên trong buôn làng. Thầy xử kiện căn cứ vào các điều trong klei bhiăn (tập quán pháp) đó định tội lỗi đối với những ai vi phạm tập tục.

– Pô riu yang (thầy cúng) là người thực hiện nghi lễ trong các lễ cúng. Cùng với thầy cúng, thầy bói (mjâo) là người đi đầu tinh thần của người Êđê, giúp họ giải toả ức chế khi ốm đau, hạn hán, mất mùa.

Còn lại là dân làng. Trong số đông này, có hai loại người cần được chú ý, đã là “dăm” và “hlùn”. “Dăm” là từ chung chỉ chàng trai khoẻ mạnh, tài giỏi, dũng cảm. Trong buôn làng có việc gì khó khăn (săn bắn thú dữ, đánh nhau với bên ngoài) là “dăm” trực tiếp tham gia. Từ “dăm” này được gắn với một tên người cụ thể. Chẳng hạn Dăm Kô, Dăm Wơn, Dăm Săn, v.v. Còn “hlùn” là người (bản thân hoặc gia đình) phạm điều gì tập quán pháp quy định mà không đền bù được bằng của cải thì phải đi ở cho nhà giàu.

Cư dân sống trong một làng Ê Đê được gọi là mnuih buôn sang, ở đó có những tục lệ bắt buộc người ta phải tuân theo. Bất kỳ ai không tuân thủ đều bị coi là vi phạm tập quán pháp.
...

(Trích trong bài ỨNG XỬ VĂN HÓA TRONG XÃ HỘI Ê ĐÊ, GIA RAI của TS. Đỗ Hồng Kỳ đăng trên http://bacvietluat.vn/)

Xứ Thượng... CON GÁI Ê ĐÊ

Xứ Thượng...

CON GÁI Ê ĐÊ

Cô giáo Êđê - nhà văn Niê Thanh Mai ... viết văn xuôi là chính, nhưng bất chợt cũng có làm thơ...

EM ƠI !

Gấu váy em dính đầy cỏ may
Quì gối xuống
Anh nhặt cho
Kẻo đâm vào bắp chân ngăm ngăm màu đất.

Cổ tay em
Dính nhựa cây rừng
Lại đây anh kéo vạt áo đỏ chói trước ngực
Lau cho
khỏi đen, khỏi ám.

Vồng ngực em
Nhô căng sau thổ cẩm dầy như tấm chăn em đắp
Ướt đầm
Mồ hôi ngọt mặn của bước chân lội suối trèo đồi.
….

Bắt anh về nhà em đi!
Về anh gỡ hoa may gấu váy
Chùi nhựa cây rừng
Hít sâu lồng ngực con gái
Sâu rối lòng rối dạ.

Chúng mình sẽ đẻ con
Gái lại dính hoa may gấu váy
Trai lượn lờ đòi chùi nhựa cổ tay…

Niê Thanh Mai

*
THƠ VIẾT Ở AJUN HẠ

Ơ em!
Đêm nay trăng sáng
Mình dắt nhau ra lán tre
Bốn bề mênh mông
Ta tìm nhau như chim rừng tìm bạn kết đôi.

Ơ em!
Đêm nay thú không đi hoang
Cá dưới hồ thôi quẫy đạp
Uốn éo tìm bạn tình thủ thỉ
Hai ta chỉ còn một
À…
Trời mênh mông gió
lán bần bật run.

Ơ em!
Ta thương em!
Thương những đêm trăng ngoài lán của mình.

Niê Thanh Mai

(Trích trên http://www.linhnganiekdam.vn/th-nie-thanh-mai-342/)

NỮ TIỂU HỌC NGUYỄN CÔNG TRỨ BANMÊTHUỘT *YBinh Mlo

Quê hương tuổi thơ đi qua đời tôi...

NỮ TIỂU HỌC NGUYỄN CÔNG TRỨ BANMÊTHUỘT
*YBinh Mlo
...
Mình học ở trường Nguyễn Công Trứ 3 năm đầu cấp 1. Ở đây, buổi sáng dành cho học sinh nam, buổi chiều là học sinh nữ, nhưng lúc đó tên trường là “Trường Nữ Tiểu học I”. Bây giờ, nhiều khi đi qua đây, mình như nhìn thấy lại hình ảnh giờ tan trường ngày ấy: hai hàng học sinh đứng hai đầu đường, ra hiệu cho các loại xe đang lưu thông phải tạm dừng, ưu tiên cho học sinh, tất cả các xe cộ đều nhường bước... Một nét văn hoá dễ thương.

Không hẳn là thời ấy học trò ngoan quá, nhưng chắc chắn là các cô giáo Trường Nữ Tiểu học I rất mẫu mực, được yêu kính nên học trò luôn biết vâng lời các cô. Trong ký ức mình, hình ảnh cô Hiệu trưởng và các cô giáo khác hoà vào nhau thành một hình ảnh chung duy nhất là Cô giáo, vừa nghiêm, vừa hiền lại giỏi nữa. Mình không nhớ được hình ảnh riêng của cô giáo nào, không nhớ lần nào cô rầy ai việc gì, có lẽ vì không có chuyện đó để mà nhớ.

Trường mình là trường có tiếng ở Ban mê nhưng cũng chỉ có mấy căn nhà trệt, xếp thành hình chữ U, đơn sơ thân thiện. Góc sân bên phải- phía đường Quang Trung- có một cây Đa thật to, tán lá rộng phủ mát cả một vùng sân trường. Giờ ra chơi hầu hết học sinh đều kéo về phía gốc Đa, chạy nhảy, nô đùa, nào là nhảy dây quay, dây căng, lò cò, trồng nụ trồng hoa, vừa chạy vừa “u u” …Cũng có nhiều bạn không chơi môn gì, chỉ đứng xem mọi người chơi không chán mắt. Cây Đa che mát ban ngày nhưng khi đêm về thì…tiếng lá xạc xào trong bóng tối nghe rất âm u, dám chắc người lớn cũng phải sợ khi đi ngang qua gốc Đa già ấy.
...

Ngôi trường Nguyễn Công Trứ đến năm 1978 thì không còn nữa. Người ta dời bến xe lam từ cuối đường Tôn Thất Thuyết về sau lưng trường, (ở đường Nguyễn Thái Học ) và toàn bộ diện tích của Trường trở thành khu chợ khang trang. Cây Đa sân trường thì còn được lưu giữ vài năm sau đó nhưng rồi cũng bị hủy đi để tránh tai nạn do cành cây rơi gãy nơi đông người.
...

Bây giờ, cây Đa to chỉ còn thấy mờ mờ trên cung trăng những đêm trăng tỏ, ngôi trường xưa chỉ còn trong ký ức – đó là Bảo tàng trong tôi, nơi ấy“bể dâu” không thể nào động tới …

(Trích trong "Có một nhà bảo tàng trong tôi" của YBinh Mlo đăng trênhttp://www.trunghocbmt68-75.com/)

TÍM RỊM XÔI LÁ CẨM *Phan Thị Vinh

Sau vườn nhà mình cũng có trồng loại cây nấu xôi này...

TÍM RỊM XÔI LÁ CẨM
*Phan Thị Vinh

Thửa nhỏ, tôi vẫn thường mê món xôi lá cẩm có màu tím tuyệt đẹp, ăn dẻo ngon và thơm phức do bà Năm bán ở góc đường Lê Lai Vũng Tàu khi tôi chỉ khoảng năm mười tuổi. Ngày ấy, con đường còn nhỏ xíu từ nhà tôi đi tới nơi bà Năm ngồi bán xôi chỉ khoảng dăm phút đi bộ. Bà Năm chỉ bán duy nhất món xôi lá cẩm có màu tím hấp dẫn được nấu bằng nếp bún thời đó nhưng cũng đủ khiến tôi bị mê hoặc ăn hoài không chán. Xôi được gói bằng lá bàng hay lá chuối, lớp xôi trải đều, một lớp đậu xanh đánh ngọt lịm, dừa bào sợi và rắc đường trộn muối mè đậu phộng…Bao nhiêu đó đủ làm cho tôi thích thú thưởng thức. Mà cũng tuyệt thật, xôi thơm mùi lá cẩm pha lá dứa dìu dịu cứ như tan vào trong miệng mỗi lần nhai nhè nhẹ đến nay mấy mươi năm rồi tôi vẫn không thể quên.

Nếu bàn đến các món xôi, tôi thấy thật nể phục ai đã sáng tạo nên các loại xôi mang màu sắc thật ấn tượng: Xôi gấc có màu đỏ cam, xôi lá dứa màu xanh , xôi vò có màu vàng của đậu xanh, riêng xôi lá cẩm có màu tím rịm trời thương nhớ của tuổi thơ tôi một thời xa lắc luôn chờ chực quay về trong những giấc mơ vọng tưởng.Thật vậy, thửa cách nay hơn 50 năm…món xôi lá cẩm đã gieo hoài trong tôi ký ức lãng đãng cũng bởi màu tím đặc trưng từ ẩm thực đơn sơ mà đậm đà đến lạ lùng. Bây giờ sống giữa bao món ăn ngon hiện đại, cảm giác và hương vị rất riêng của xôi lá cẩm dường như mất hút bởi những hương liệu nhân tạo và khi hỏi về lá cẩm, mấy ai còn biết loại lá dễ trồng mọc um tùm bất kỳ nơi đất trống nào lại có thể cho ra màu tím tuyệt đẹp khi phối hợp với nếp để nấu xôi đến vậy bạn ạ.
...
...

Sau này lớn lên, quãng thời gian thơ ấu trong tôi đã có lúc bị chìm khuất do những thăng trầm bôn ba cuộc sống khiến tôi bỏ lững… bây giờ tuổi hoàng hôn, có thời gian nhớ lại mới hay thủa nhỏ của mình cũng nhiều hương vị nhẹ tênh đầy mơ ước, những hạt xôi giản dị no lòng sáng sớm có sự giao duyên giữa người bán và người mua luôn bảo đảm an toàn thực phẩm, nếm vào là thấm đẫm hương vị đến già vẫn nhớ. Ừ, chính xác là vậy, ngày xưa tôi vốn mải mê ngắm hoài những gánh xôi nhiều màu sắc của dì ba …người bán ít nhất cũng bốn loại xôi rất cầu kỳ ngon tuyệt: Xôi đậu xanh, đậu đen, xôi gấc,xôi đậu phộng và xôi lá dứa…đấy chỉ kể thôi, không cần diễn tả, ai có tâm hồn hội họa đều có thể thấy ngay màu sắc của xôi, còn hương vị thì khỏi kể ra thì ai mà không biết.

Dù gì đi nữa thì xôi là món ăn quen thuộc với đời sống người Việt, xôi để lót lòng buổi sáng, là món ngon ngày cưới, giỗ chạp thật quý phái bằng những màu sắc hương liệu mà thiên nhiên ưu đãi tôi đã kể trên…Xôi đúng là món ngon đơn sơ mà thấm đẫm tình cảm của bà, của mẹ dành cho con, cháu của mình…có những lúc tưởng chừng quên bẵng giữa những món ngon thời hiện đại, các thức ăn nhanh ngoại nhập vẫn khó lấp đầy một khoảng trời quê hương nhẹ như cổ tích, thoang thoảng khói lam chiều mái lá làng quê! Lòng vòng gì thì tôi vẫn thấy món xôi lá cẩm sao mà khó quên đến lạ, chỉ cái màu tím rịm nhớ thương đến nao lòng cũng đủ làm người ta nhớ,và tôi chẳng bao giờ quên đứa bạn hàng xóm tuổi thơ tóc thắt bím với nụ cười hiền lành thường theo bà ngoại bán xôi lá cẩm góc đường xưa nay phiêu bạt phương nào???
...
...

Cuộc sống thênh thang và cũng khắc nghiệt dữ dội, bây giờ xôi cũng là món lót dạ của bao người, còn là món tìm lại ngày xưa khi chiều tối ngán cơm của bất cứ ai thèm nhớ hương vị ấy…Những cửa hàng xôi sáng rực ánh đèn và những thau xôi nhiều màu sắc bắt mắt tỏa hương vị “công nghiệp” thơm lừng đi từ xa đã ngửi thấy vẫn chẳng khiến cho tôi xóa nhòa hình bóng thân thương còm cõi của bà Năm bên gánh xôi lá cẩm giản dị và đứa cháu gái mồ côi nửa thế kỷ trước đã hằn sâu vào tâm trí tôi khó quên đến lạ.

Tuổi thơ và xôi lá cẩm trong tôi là bầu trời nhạt nhòa thương nhớ bạn thân mến ơi!Thật nhớ…

PHAN THỊ VINH

(Trích trong bài "Tím Rịm Xôi Lá Cẩm " của Phan Thị Vinh đăng trênhttps://phanvinh.wordpress.com)

Nước chảy... mây trôi... NGÁT HƯƠNG NGỌC LAN

Nước chảy... mây trôi...

NGÁT HƯƠNG NGỌC LAN

Chùa Khải Đoan là một ngôi chùa danh tiếng ở
Thành phố Ban Mê Thuột...
...
Nhớ lại ngày tôi nhập chúng ở chùa Khải Đoan
là một chiều cuối hạ năm 1971 trước ngày khai
giảng trường. Khi ấy, Quan Âm các nằm bên trái
trước chùa vừa lúc hoàn thành. Lần đầu tiên tôi
nhìn thấy kiến trúc và hoa văn rồng phượng của
Huế. Màu sắc vẻ đẹp thanh thoát của Quan Âm
các có tôn tượng Quán Thế Âm thật là đẹp hai
bên có hai câu đối khắc trên hai trụ mặt trước:

Phụng các trang nghiêm Quán Tự Tại
Liên đài tráng lệ kiến Như Lai
...
Rồi mùa Thành Đạo lại đến trong tiết trời vô
cùng lạnh giá. Gia đình Phật tử Đắc Lắc tổ chức
cắm trại và văn nghệ mừng Phật Thành Đạo. Sân
khấu dựng lên trước sân chùa. Anh Hội là người
nhạc sĩ của chùa có tấm lòng lo cho đêm văn
nghệ đó. Anh đã tập dượt đoàn sinh gia đình
Phật tử trình diễn. Đêm văn nghệ thì đông đảo
Phật tử tham dự. Càng khuya trời càng lạnh
nhưng vẫn còn nhiều tiết mục để trình diễn. Tôi
thích vũ điệu Châu Pha núi rừng xập xình âm nhạc
cồng chiêng của đoàn thiếu nữ trang phục sơn
cước. Nhưng rồi đêm vui cũng tàn, cần trả lại sự
thanh tịnh vắng lặng cho chốn già lam.

Tôi nhớ mùi hương ngọc lan tỏa ngát vào mỗi
đêm ở trước sân chùa. Những đêm tôi thường ra
ngồi bậc cấp trước sân chùa để ôn vội bài học
cho ngày hôm sau. Những kỳ thi thì tôi thường
thức khuya hơn. Hương thơm về khuya càng sâu
đậm. Những đêm sau cơn mưa tạnh, thì hương
ngọc lan thật quyến rũ. Có buổi khuya ngồi
trước hiên chùa thỉnh chuông, hương ngọc lan cũng
phảng phất dễ chịu xóa đi cơn buồn ngủ của tôi.
Tôi cũng không biết hương thơm tự bản chất của
ngọc lan hay là do ảo tưởng của tôi. Cây ngọc
lan này tươi tốt cao lớn trổ hoa quanh năm. Tôi
biết hoa ngọc lan khó chăm bón khi cây còn nhỏ,
kén chọn thời tiết và độ ẩm của đất. Nhưng bây
giờ, đang là mùa đơm bông và tôi đang tận
hưởng mùi hương ngọc lan ngây ngất dịu dàng
này.

Qua mùa xuân ngọc lan vẫn còn tiếp tục tỏa
hương. Mùa xuân về trên cao nguyên với những
nụ mai khoe sắc vàng thắm. Tôi rất náo nức chờ
đêm giao thừa đến để tận hưởng bầu không khí
tưng bừng của giờ phút thiêng liêng này. Khi
tiếng đại hồng chung và tiếng trống gióng lên,
thì tiếng pháo mừng xuân cũng vang lên khắp
nơi. Sau lễ cúng giao thừa, múa lân và chúc
xuân. Mùa xuân ở chùa Phật tử rộn rịp tươi vui
đi xin hái lộc ở chùa. Cầu cho một năm an bình
hạnh phúc.

Tôi còn có một kỷ niệm nữa ở nơi này trước khi
từ biệt chùa, các Thầy, các Phật tử và các bạn
tôi. Ngoài chùa, các cơ sở trường Bồ đề, thì còn
có một hội trường Hòa lạc vừa cất lên bên cạnh
cô ký nhi viện Bồ đề và một nghĩa trang cho
Phật tử cách chùa không xa. Mùa hè năm 1973
chùa và trường có tổ chức một đại nhạc hội Vào
hạ có bán vé vào cửa. Vì lần đầu trường tổ chức
và ca sĩ, kịch sĩ, diễn viên múa là giáo sư và học
sinh của trường cho nên các Thầy dốc hết tâm
lực cho buổi ra mắt đại nhạc hội này. Cuối cùng
thì hai xuất trình diễn cũng gây tiếng vang và để
lại ấn tượng đẹp cho khán giả nhất là hai đại vũ
khúc Tiếng Trống Mê Linh và Hội Nghị Diên Hồng
được học sinh trường Bồ đề biểu diễn được khán
giả tán thưởng nhiệt liệt và các ca sĩ học trò hát
hay không kém gì ca sĩ chính hiệu.

Mùa hè năm đó tôi được Thầy Thích Quán Tâm
Hiệu trưởng Trường Bồ đề Ban mê thuột giới
thiệu cho tôi, Thầy Quán Chơn, Thầy Châu
Quang đại diện Trường Bồ đề tham dự khóa đào
tạo Chuyên hóa học đường dành cho giáo chức
do Bộ Giáo dục ký quyết định. Trong hai tuần
các giáo chức từ các trường trung học các tỉnh cử về
tham dự được huấn luyện nhiều môn học như
cứu hộ trên cạn và dưới nước, cứu thương,
truyền thông, văn nghệ báo chí, sinh hoạt lửa trại
với các bài đồng ca để khi trở về trường có
truyền đạt hướng dẫn cho học sinh. Sau mùa hè
này tôi cũng chia tay Ban Mê Thuột vô vàn mến
thương.

THÍCH NHƯ MINH

(Trích Phần VII : Hương Ngát Ngọc Lan trong hồi ký Nước Chảy Mây Trôi của thầy Thích Như Minh đăng trên hptt:// ducquanam.com)

CUỐN PHIM XƯA Tập 3 : Thay Đổi

Bạn bè ơi vang đâu đây còn giọng nói tiếng cười.
Những nỗi nhớ niềm thương gửi cho ai. (Mong Ước Kỉ Niệm Xưa)

CUỐN PHIM XƯA

Tập 3 : Thay Đổi

Tùng!...Tùng!...Tùng!......Tiếng trống báo đến giờ ra chơi. Hai tay tôi gom vội sách vở bỏ xuống hộc bàn. Cả lớp 9/1 đứng dậy chào cô Hoàng Thị Oanh dạy môn Sử Địa. Cô vừa bước ra khỏi lớp. Tôi hất thằng Nguyễn Y Long sang một bên để chạy ra ngoài, chỉ để dành một chỗ đứng ở lan can cuối lớp cũng là đầu dãy nhà. Đứng ở đây, tôi nhìn ra con đường lộ phía trước cổng trường, có từng tốp học sinh thả bộ lên xuống. Phía trong trường, đường xuống quán ông bà Cai tấp nập học sinh qua lại đều đi ngang sau lớp tôi. Tôi nghe rõ tiếng kêu nhau... tiếng cười đùa chọc ghẹo nhau! Bọn con gái lớp 9 thản nhiên vừa đi vừa ăn quà. Những trái me rốp vừa mới ướm chín, bóc vỏ ra cơm còn trắng xanh, nhấm nhấm vị nó không còn chua lè nữa mà chua chua... ngọt ngọt... bùi bùi rất riêng. Bọn họ đi ngang lớp tôi, dứ dứ những trái me lên cao, miệng chíp chép rõ to... nhìn người ta nhai mà mình nghe ê cả răng. Có người ăn me xong còn ném hạt về phía tụi tôi, cùng cười ré lên bỏ chạy...

Cũng ở tại lan can này, tôi nhận ra những thay đổi trong con người tôi. Tôi không còn thích tắm piscine... không thích ai đó nói mình là con nít... không thích nhiều cái khác nữa! Tôi làm người lớn được chưa? Nhìn thẳng sang dãy nhà đối diện, cũng cái lớp đầu bìa gần quán ông Bính (hư một mắt). Đây là lớp học đầu tiên đệ thất của tôi tại trường này. Từ bên đó sang bên này chỉ bằng một tầm mắt. Nhưng không gian của nó đã chứa bao "Bích câu kỳ ngộ"... bao "Cây tre trăm đốt"... những "lứa tuổi thích ô mai"... những chú "dế mèn phiêu lưu ký"... Còn ở dưới sân trường đầy viên sỏi đá, nó ghi lại bao công thức... bao định lý,định đề... in dấu những lỗi lầm khờ dại... những giận hờn vu vơ... Nhìn đám lớp 6 lô nhô nô giỡn, tôi thấy mình đã qua cái thời "ngày xưa còn bé" ấy. Tôi thấy mình lớn thật rồi! Đã trở thành lớp đàn anh...

Ngày ấy,tụi anh cũng nghịch như mấy em, đuổi bắt nhau đến toạt cả quần áo. Đứa nào chỉ chỏ anh còn bảo "để cho mát". Bây giờ thì không thế nữa! Trước khi đi học, anh phải soi gương xem lại quần áo cho kỹ. Đừng bao giờ để bạn bè nhắc khéo "mày hở cửa sổ kìa"... ngượng chết đi được! ... "chim ơi, chim ơi, đừng bay nhé"... là không có đất mà chui đâu!

Các em học Hội Họa thầy Nguyễn Huy Quang, có mua nhầm bút chì HB như anh không? Phải loại 2B mới làm được bài tập tô độ sáng tối, từ trắng sang đen. Mai mốt thầy bảo vẽ cây chuối, mấy em chịu khó ra nhìn thực mà vẽ... anh và rất nhiều bạn vẽ đẹp lắm lại bị điểm một... thầy bảo cây chuối này vẽ trong nhà... anh bị oan một nửa... anh có ra ngoài nhưng không nhìn thẳng mà ngồi dưới gốc chuối vẽ ra! Các em chịu khó học, bạn Vũ Hoàng Đức cùng lớp với anh, đã đi vẽ quảng cáo cho hiệu sách của thầy Nguyễn Đình Dũng rồi đấy!

Các em lên lớp 7 mà gặp cô giáo dạy Toán Lâm Thị Thu Thuỷ, sẽ bị cô răn đe ngay từ đầu. Thứ nhất không được nói leo. Thứ hai không được mơ mộng dừa. Hồi ấy, anh chẳng hiểu mơ mộng dừa là gì? Bây giờ hiểu ra thì thấy cô hơi nghiêm khắc. Lỡ hai giờ đầu thầy Bảo Cự dạy Việt Văn cho học bài "Tôi đi học" của Thanh Tịnh... "Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm... "... thì đến giờ dạy của cô, làm sao tránh được đưa mắt lên trời hướng ra ngoài cửa sổ... Các em nhớ khi làm bài tập về tỷ lệ thức... cái đẳng thức giữa hai tỷ số ấy thì đừng bao giờ gạch bằng tay! Ráng dùng thước kẻ mà gạch nhé!

Còn một thầy nữa mà anh muốn kể cho mấy em. Đó là thầy dạy Việt Văn năm ngoái của anh. Thầy giáo Chung Phước Khánh! Các em nếu có học thầy ấy thì đừng buồn vì bài văn của mình bị điểm kém. Anh nhìn vào những bài văn kém ấy mới thấy biết bao công lao của thầy. Thầy chữa từng ý cho một đoạn văn hơi lạc đề, chữa từng câu văn lủng củng... từng chữ cho đúng văn phạm... cho đúng chính tả... rồi thầy tìm đoạn văn tạm tạm để thầy khích lệ. Những mực đỏ tha thiết của thầy có thể thầy vui khi đọc bài văn hay, cũng có thể thầy buồn khi gặp bài văn cẩu thả. Nhưng thầy đều tỉ mỉ nhặt sạn cho học sinh của mình. Lớp anh, bất kể học giỏi như bạn Trần Trọng Sự hay học kém như anh, đều yêu quý thầy ấy. Thêm một bí mật nho nhỏ...nhớ đòi thầy hát cho nghe...những bản nhạc thầy hay hát như Thu quyến rũ, Tà áo xanh, Gởi gió cho mây ngàn bay... Học cho ngoan nhé!

Hôm nay, lớp 9/1 học Anh Văn hai giờ đầu của thầy Nguyễn Đình An. Thầy An đã từng dạy chúng tôi năm đệ thất. Năm ngoái thì học cô Tôn Nữ Diệm Phương, năm đệ lục học cô Nguyễn Thị Quýt. Còn chừng nửa tiếng nữa là đến giờ ra chơi, thầy An bận việc phải lên phòng giáo sư, giao lớp cho lớp trưởng Liêu Hớn Quản giữ im lặng làm bài. Bóng thầy vừa khuất cuối dãy hành lang...thì một...hai...ba bóng áo xanh khác đã nhảy qua cửa sổ cuối lớp. Chắc xuống quán bà Cai hút thuốc lá! Hình như là mấy ngựa chứng Huỳnh Thành... Dương Đức Thuỵ Sỹ... Nguyễn Văn Định thì phải. Lớp bắt đầu nói chuyện ồn ào mất trật tự. Thầy Phụ tá Tổng Giám thị Nguyễn Ngọc Lâm đã xuất hiện trên hành lang. Thầy Lâm! Thầy Lâm!... Cả lớp nhanh như chớp ngoan ngoãn im ắng học bài. Thầy Lâm đi qua lớp, hơi dừng lại, đi tiếp xuống cuối dãy rồi quay lên... Thầy đi qua chừng nửa lớp kế bên... Pha mơ Lâm!!! Pha mơ Lâm!!... Tụi tôi giựt mình nhìn về hướng ai gọi như giật ngược người khác. Thầy Lâm quay lại kìa... con ngựa chứng Phạm Anh Tuấn đang đưa quyển English For Today dí sát mặt đọc như tụng kinh....farmer Lum... farmer Lum... farmer Lum... Tụi tôi cố ngậm miệng lại vì bài học này học qua lâu rồi... Tùng!... Tùng!... Tùng!... Giờ ra chơi đến ! Giải thoát rồi!... Bây giờ mới dám cười thằng Tuấn "khùng" lớp tôi.

Tôi cứ tự hỏi mình đã thành người lớn chưa....Thằng Trần Văn Bình vừa khoe mấy cuốn truyện mà mình đang xem say mê..Suối Đá Mây của Đinh Tiến Luyện. Gấu Rừng của Duyên Anh... Còn hôm qua, thằng Y Long bảo mình về nhà nó coi xưởng làm bánh con cá... Ai đời thuở nào dẫn bạn vào nhà bằng con đường đạo tặc. Hai thằng trèo qua cổng sắt, chơi một lát... lại trèo ra! Trước đường phố Tôn Thất Thuyết bên kia đường là trường Tiểu học Nguyễn Công Trứ...Biết bao người nhìn thấy! Xấu hổ quá chừng! Chịu thua nó luôn... Nhưng còn cái cảm giác khác lạ, từ trước tới giờ chưa thấy, mỗi lần nghĩ mình lên lớp 10 được học chung với tụi con gái... Cảm giác thật là mới mẻ, khó hiểu làm sao...

Những cơn mưa đầu mùa vào tháng 5, đã tô thêm màu xanh cho mấy cây phượng vỹ sân trường. Nắng rực rỡ hẳn lên, sửa soạn đón một trời hoa đỏ. Tôi đứng ở lan can quen thuộc nghe tiếng ve râm ran inh ỏi. Sắp nghỉ hè rồi! Năm nay không phải thi chuyển cấp, chỉ phải ghi danh chọn ban. Tôi đã chọn ban B, một phần theo bạn bè, một phần thì tính hơn thiệt. Vì theo ban B vẫn thi được ban A, với lại thấy oai oai trước lớp đàn em. Ai mà biết mình toán kém! Vẫn còn sớm mới đến giờ vào lớp, đã có những đám mây đen mang mưa rào bất chợt. Học sinh vào trường mỗi lúc một đông. Trời hết nắng! Mưa đang rắc hạt theo bước chạy của tụi con trai lẫn tụi con gái. Tiếng mưa rơi lộp độp nghe rõ hơn, nhiều hơn ngoài hiên tôi đang đứng. Ui! Có một chị học lớp trên ở phía dãy nhà mới xây. Chị đi qua sau lớp tôi xuống hướng quán bà Cai. Chiếc áo dài thướt tha,dịu dàng... giờ đã phản lại chị, không che nổi bờ vai thon tròn dưới cơn mưa. Chị đưa cặp lên ôm lấy ngực. Có tiếng huýt gió, la ó từ phía quán... Trời đất luôn hài hoà... luôn có một người nam xuất hiện đúng lúc. Anh ấy cởi vội áo mưa choàng cho chị và dìu chị về lớp. Từ xa, tôi vẫn nhìn thấy vai chị ấy rung lên ngập ngừng... theo bước chân hai người đi trong mưa.

Tôi cứ làm lạ, sao chị học lớp trên ấy không chạy như bọn con gái lớp 9. Nhìn tụi nó chạy mới thấy hết vẻ đẹp của chiếc áo dài mini cách điệu từ phong trào hippy. Tà áo cao vừa phủ gối tung lên gọn ghẽ. Ống quần hơi loe...lia theo bước chân. Tất cả cái đẹp mềm mại,đằm thắm của chiếc áo dài. Bây giờ thêm đậm chất hồn nhiên và dễ thương của lứa tuổi chúng tôi. Chắc chắn rằng bao tinh hoa của thời đại đang nhằm vào chúng tôi mà ban phát. Hay chúng tôi sẽ là tác nhân đi vào thơ văn... đi vào nhạc... vào phim ảnh... lấp lánh theo suốt thế hệ của mình.

Cứ nghĩ đến con gái lớp 9, tôi phải công nhận họ thông minh hơn bọn con trai, về cái khoản sử dụng ngôn từ cơ thể (may ra trụ lại chỉ có chàng thư sinh tài hoa Trần Văn Bình lớp tôi). Tụi nó mà nói chuyện bằng đầu... bằng môi... bằng mắt... họ phối hợp cả tay lẫn chân... họ đưa cùi chỏ... đá gót... lắc cả mông... Thì nên tránh đi! Xớ rớ đến đó dễ bị ngố lắm! Cứ tưởng giải mã được mà lầm to. Hãy coi kìa... Tùng!... Tùng!... Tùng!...... Tiếng trống báo đến giờ vào lớp... cắt đứt dòng suy nghĩ linh tinh về con gái lớp 9.

Cuối niên học 70-71, tôi nằm ở tốp hai mươi, được lên lớp 10. Thầy giáo dạy Toán Nguyễn Văn Phúc hướng dẫn lớp tôi đã phê vào học bạ môn toán hai chữ đầu tiên khác với chữ "kém". Đó là"tiến bộ"! Có thể nó còn thua xa hai chữ "tạm được". Nhưng nó làm tăng quyết tâm của tôi để thay đổi môn toán này. "Tiến bộ"! Lời phê đó còn hơn bao chữ "khá" của môn khác! Thích thật!

Một nguyên nhân khác để tôi cố gắng là vì con nhỏ học cùng trường ở xóm trên. Cha mẹ xóm dưới mỗi lần la mắng con cái ham chơi không chịu học. Thể nào cũng lấy nó ra làm gương vì ai cũng biết nó, học giỏi từ cấp Tiểu học giỏi lên. Nghe mãi ù cả tai... nặng cả đầu! Tự nhiên đâm ra không ưa nó, khoanh luôn một vòng cấm địa quanh người của nó...

Mùa hè năm đó, tôi xuống chùa Khải Đoan, qua trường Bồ Đề gặp thầy Đoàn Kết cho mấy câu "quyết" toán lượng giác...

"Tìm sin lấy đối chia huyền
Cos thì hai cạnh kề huyền chia nhau
Còn Tang ta hãy tính sau
Đối trên kề dưới chia nhau ra liền
Cotang nghịch đảo của tang"

Tôi đọc qua một lần là thuộc... tiếp tục nhặt nhạnh... làm lại từ đầu... tích tụ... chuẩn bị cho cuộc đua chạy đường dài. Tôi không còn sợ toán nữa!

Dịp hè này, tôi vui mừng thấy mấy bạn ở xóm Hưng Đạo qua chỗ tôi chơi .Bạn Ngô Văn Dũng! Bạn Phạm Văn Chinh! Bạn Phùng Tất Đạt! Bạn Nghiêm Đình Đãi! Bạn Trần Trọng Sự! Tôi với bạn Vũ Văn Lai cùng xóm. Kéo nhau lên phòng để bàn ping pong công cộng tập chơi... Cười vui... nhặt bóng nhiều hơn đánh bóng. Đúng vào lúc cây me từ thời Bảo Đại trong xóm ra những trái me non. Tôi trèo lên hái một áo. Cả bọn cùng nhau ăn với mắm ruốc. Bạn nào cũng nhăn mặt với trái thứ hai. Tôi và Nghiêm Đình Đãi ăn nhiều hơn... Thấy còn thèm nhưng ghê răng... chua quá!

Tôi chỉ cho các bạn biết nhà bạn Thanh Hương học lớp 9/4... Tất cả đều chung một tâm trạng mà không ai nói ra... Sự chia lại lớp cho năm học mới vẫn chưa có thông báo. Không biết đứa nào sẽ còn học chung với nhau... ai sẽ học với bạn gái đó... Cái cảm giác vẫn còn luyến tiếc lớp cũ nhiều kỷ niệm... vẫn có cảm giác nôn nao... háo hức chờ đón những điều mới lạ... của ngày mai. Chúng tôi đang đợi sự thay đổi ấy!

Phạm Đình Đạt (bmt 67-74)

* Bài viết được đăng trên Đặc San Kỷ Niệm 60 năm Trung Học BMT, với tựa đề CON GÁI LỚP 9.