ĐỘC ĐÁO Ê ĐÊ *Huyền Thương

 Xứ Thượng

2 ngày trước

2 ngày ·

Đã chia sẻ với Công khai

Người Ê Đê đã cư trú ở Tây Nguyên từ lâu đời...

ĐỘC ĐÁO Ê ĐÊ

*Huyền Thương

Người Ê đê là một trong những cư dân có mặt lâu đời ở miền Trung và Tây Nguyên với nhiều nét văn hoá truyền thống đặc trưng. Dẫu trải qua nhiều thăng trầm, tao loạn, song dân tộc này vẫn bảo lưu và gìn giữ được nhiều nét văn hóa cổ truyền, làm phong phú thêm cho bức tranh văn hoá đa sắc màu của Việt Nam.

Chế độ mẫu hệ đậm nét

Theo cuộc tổng điều tra dân số năm 2019, dân tộc Ê Đê có 398,671 người, sống chủ yếu tại các tỉnh Đắc Lắk, Gia Lai và miền tây của hai tỉnh Khánh Hòa và Phú Yên. Dân tộc này có 5 nhóm địa phương chính, đó là nhóm Ê Đê Kpă, cư trú quanh thành phố Buôn Ma Thuột; nhóm Ê Đê Adham, cư trú tại huyện Krong Buk, Cu Mgar, thị xã Buôn Hồ, Krong Năng và một phần Ea Hleo của tỉnh Đắc Lắc; nhóm Ê Đê Mdhur, cư trú ở huyện Mdrak, phía Đông tỉnh Đắc Lắk, huyện sông Hinh của tỉnh Phú Yên.

Còn nhóm Ê Đê Bih cư trú ven hai con sông Krong Ana và Krong Kno của tỉnh Đắc Nông; nhóm Ê Đê Krung cư trú chủ yếu ở huyện Ea Hleo và Knong Buk của tỉnh Đắc Lắc. Ngoài ra, còn một số nhóm địa phương khác như Blo, Dong Mak, Hwing… Tuy nhiên, các nhóm địa phương này không có nhiều sự khác biệt.

Người Ê Đê chủ yếu sống bằng nương rẫy. Thế nhưng cũng có nhóm biết làm ruộng nước, chỉ có điều họ thường không cày bừa như người Kinh mà cho trâu, bò dẫm đất. Ngoài trồng trọt, họ còn chăn nuôi, săn bắn, hái lượm, đánh cá, đan lát và dệt vải.

Đặc điểm làm rẫy của người Ê Đê là chế độ luân khoảnh, với mục đích phục hồi sự màu mỡ của nương rẫy. Khoảng trên chục năm trở lại đây, thay vào chỉ trông vào nương lúa, nương ngô, người Ê Đê đã chuyển hướng sang trồng các loại cây công nghiệp để tăng thêm thu nhập. Trong đó chủ yếu là cà phê, cao su, hồ tiêu, ca cao... Chính vì thế mà đời sống của người dân dần được nâng cao, tỷ lệ đói nghèo cũng dần thuyên giảm.

Trong mỗi gia đình của người Ê Đê, chủ nhà là phụ nữ, bởi từ xa xưa dân tộc này đã tồn tại chế độ mẫu hệ. Theo đó, của cải và đất đai sẽ được chuyển từ mẹ sang con gái. Đàn ông cư trú trong nhà vợ. Nếu vợ chết và bên nhà vợ không còn ai thay thế theo tục nối dây thì người chồng phải về ở với chị em gái mình. Chỉ có con gái được thừa kế tài sản. Con gái út được thừa kế tài sản từ ông bà và phải nuôi dưỡng cha mẹ già.

Phần lớn người Ê Đê theo đạo Tin Lành. Công giáo Roma có tỷ lệ người theo thấp. Phật giáo cũng có mặt ở cộng đồng người Ê Đê, chủ yếu ở đô thị. Còn lại, người Ê Đê vẫn theo tín ngưỡng cổ truyền, thờ cúng các vị thần hộ mệnh.

Ngôn ngữ Ê Đê thuộc ngữ hệ Malay - Polynesia, do vậy tiếng nói của họ gần gũi với Gia Rai, Chăm, Bahasa Malayu, Bahasa Indonesia, các ngôn ngữ của Philippine... Ngoài vốn từ vựng có nguồn gốc Malay-Polynesia, Sanscrit của Ấn Độ, tiếng Ê Đê còn vay mượn vốn từ vựng có nguồn gốc từ ngôn ngữ Môn-Khmer.

Người Ê Đê đã có chữ viết riêng, theo lối văn tự Pali-Sancrit, được viết trên giấy da “M’ar klit” hay trên lá cọ khô “Hla guôl”. Đó là câu chuyện trước khi người Pháp đặt chân lên Tây Nguyên. Trong thời gian cai trị của người Pháp, họ cổ vũ sử dụng chữ viết theo mẫu tự Latin, do 2 thầy giáo Y-Ut và Y-Jut tham gia vào khoảng những năm đầu thế kỷ 20. Người theo Tin Lành và Công giáo dùng chữ này để ghi chép Kinh Thánh. Giờ đây, chữ viết Ê Đê đang dần được phục hồi với sự xuất hiện số lượng lớn ấn phẩm song ngữ kinh thánh Tân Ước Ê Đê – Việt tại nước ta, cũng như những sách dậy ngữ vựng Ê Đê được xuất bản.

Huyền Thương

*Trích đoạn theo https://dantoctongiao.congly.vn/doc-dao-e-de-406220.html

Ẩn bớt

Có thể là hình ảnh về một hoặc nhiều người và đang trình diễn võ thuật

Đã chia sẻ bài viết

Xem thông tin chi tiết

200

32

51

Xem thêm bình luận

Đinh Hạnh

 ·

1 ngày

Một thời đã từng

Trả lời

Ẩn

Xứ Thượng

 ·

1 ngày

 ·

Tác giả

Đinh Hạnh Chất chứa cả một thời tuổi thơ...

Trả lời